Heurystyki a podejmowanie decyzji inwestycyjnych - czyli podstawy psychologii inwestowania

     Heurystyką na ogół nazywamy intuicyjne i nieformalne strategie poznawcze, cechujące się największą skutecznością w niezmiennych sytuacjach. W literaturze z zakresu psychologi inwestowania, zidentyfikowanych zostało wiele rodzajów poszczególnych heurystyk. Do najważniejszych, a przynajmniej najbardziej popularnych heurystyk zaliczamy: iluzję wiedzy i kontroli, efekt predyspozycji, mentalne księgowanie oraz heurystykę pozornych korelacji.

Iluzoryczna wiedza

      Czyli to, z czym miał do czynienia każdy początkujący inwestor ... nadmierna pewność siebie wynikająca z poczucia posiadania "tajnej wiedzy" niedostępnej innym osobom - efekt ten zachęca inwestorów do podejmowania wielu – często nietrafnych decyzji inwestycyjnych. Iluzja wiedzy polega na tym, że coraz to większa ilość nagromadzonych przez inwestora informacji z wszelakich źródeł, powoduje wrażenie błyskawicznego pogłębiania się poziomu jego wiedzy, a co za tym idzie – możliwości podejmowania zawsze trafnych decyzji inwestycyjnych. Dodatkowo ogromne pokłady informacji nagromadzonych m.in. w sieci internetowej, mogą przyczynić się do większej skali oddziaływania tego rodzaju heurystyki. Dotyczy to głównie początkujących inwestorów, którzy poprzez studiowanie metod inwestowania, zawartych w różnego typu "super poradnikach", mają wrażenie, że proces inwestowania jest prosty i przewidywalny, a przez to podejmowanie wszelkiego rodzaju decyzji inwestycyjnych na podstawie informacji zamieszczonych w danym poradniku, powinno skutkować odniesieniem łatwego zysku, przy marginalnym poziomie ryzyka. Praktycznym przykładem występowania tego typu heurystyki na rynkach finansowych jest odnajdywanie wielu formacji cenowych przez początkujących analityków technicznych, którzy wskutek braku doświadczenia, są przekonani o pełnej skuteczności tego narzędzia i na jego podstawie dokonują decyzji o zakupie lub sprzedaży danego waloru.

Iluzoryczna kontrola

     Czyli efekt silnie powiązany z efektem iluzorycznej wiedzy, na wskutek tej heurystyki, inwestorzy przez nadmiar nagromadzonych informacji są w coraz to większym stopniu przekonani co do słuszności podejmowanych przez siebie decyzji inwestycyjnych. Doskonałym przykładem na zilustrowanie występowania heurystyki iluzji kontroli, jest dokonywanie analizy finansowej (głównie analizy wskaźnikowej), przez niedoświadczonych inwestorów indywidualnych. Inwestorzy Ci bardzo często przez ogrom danych finansowych, w których są posiadaniu oraz dużą ilość obliczonych wskaźników stwarzają wrażenie pozornej kontroli nad daną spółką akcyjną. Należy zwrócić jednak uwagę na fakt, że analiza finansowa jest zaledwie jednym z 5 elementów całościowej analizy fundamentalnej, przez co decyzja inwestycyjna nie powinna być podejmowania wyłącznie na podstawie struktury finansowej spółki (bez uwzględnienia analizy makrootoczenia, sektora, sytuacji i wyceny spółki).

Efekt predyspozycji

Kolejną omawianą heurystyką jest tzw. efekt predyspozycji, który wyraża unikanie uczucia wstydu i poszukiwania uczucia dumy wśród inwestorów.Dwójka ekonomistów (H. Shefrin i M. Statman), prowadzących badania w tym obszarze, wykazali, że efekt predyspozycji sprzyja zbyt szybkiemu zamykania zyskownych pozycji (uczucie dumy) oraz zbyt długiego utrzymywania pozycji stratnych (efekt wstydu). W praktyce można odnieść to do przykładu inwestora, który na wskutek długich i żmudnych poszukiwań znalazł papiery wartościowe, które prawdopodobnie przyniosą mu ponadprzeciętny zwrot w przyszłości. Jako, że inwestor nie jest obecnie w posiadaniu wolnych środków pieniężnych, musi zbyć jedne z dwóch pakietów dotychczas posiadanych akcji. Pierwszy pakiet akcji (nazwijmy go pakietem X) przyniósł inwestorowi ponad 22% zysku, drugi pakiet „Y” stracił w tym samym czasie ponad 15% na wartości…. Który pakiet zdecyduje się sprzedać inwestor, aby móc nabyć nowy zestaw akcji? Zgodnie z efektem predyspozycji, opisanym w pozycji Johna R. Nofsingera - inwestor w większości przypadków, najprawdopodobniej zdecydowałby się na sprzedaż zyskownego pakietu X, potęgując tym samym uczucie dumy i unikając poczucia wstydu. Aby podjąć racjonalną decyzję, inwestor powinien natomiast ponownie przeanalizować obie spółki, których akcje chce zbyć i ocenić, które z nich mają największy potencjał do wzrostu w przyszłości.

Mentalne księgowanie

Następną z omawianych heurystyk, w kontekście przykładu uwarunkowania poznawczego przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych jest mentalne księgowanie. Ten rodzaj heurystyki wpływa na podejmowanie decyzji inwestycyjnych na kilka sposobów. Jednym z najważniejszych znaczeń mentalnego księgowania, jest niechęć do zamykania stratnych pozycji. Mimo, że inwestor nie przewiduje wzrostu kursu akcji, której obecnie jest właścicielem, to ze względu na fakt, że pakiet tych akcji przyniósł posiadaczowi 15% straty – zapewne nie zdecyduje się na ich sprzedaż. Jest tak ze względu na poczucie „wstydu”, które jest potęgowane na wskutek mentalnego księgowania straty, po ewentualnym zamknięciu nierentownej pozycji. Ponadto według badań Sony Lim, przeprowadzonych na podstawie 158 000 rachunków maklerskich, odnotowano, że w celu skrócenia w czasie poczucia wstydu, inwestorzy często zamykają więcej niż jedną stratną pozycję w przeciągu jednego dnia. Ten sam efekt nie ma przełożenia w przypadku zyskownych pozycji, które zamykane były przeważnie w różnych dniach, aby przedłużyć w czasie poczucie „dumy” towarzyszące wzbogacającym się inwestorom giełdowym.

Heurystyka pozornych korelacji

Ostatnią z omawianych heurystyk jest heurystyka pozornych korelacji. Polega ona na dostrzeganiu przez inwestorów związków przyczynowo- skutkowych w niezależnych od siebie zdarzeniach. Należy zaznaczyć, że heurystyka pozornych korelacji jest efektem, mającym miejsce nie tylko w świecie finansów, lecz także w codziennych sytuacjach, gdzie poszczególne osoby przypisują konkretne przedmioty lub czynności, do poprzedzających je odniesionych sukcesów lub innych konkretnych zdarzeń. Przedmioty te uznawane są wówczas za „talizmany szczęścia” itp.. Na giełdzie, inwestor kierujący się heurystyką pozornych korelacji, bardzo często zawyża w swojej świadomości wielkość kontroli, jaką sprawuje nad spółką, której papiery wartościowe posiada. Efekt pozornych korelacji, można zaobserwować szczególnie wśród początkujących inwestorów, którzy przez wykorzystanie stworzonego przez siebie oscylatora (analiza techniczna), lub obliczenie wybranych, niekoniecznie mających realne znaczenie wskaźników finansowych (analiza finansowa), sprawiają wrażenie osoby, mającej pełną kontrolę nad analizowaną spółką, przez zidentyfikowanie wyimaginowanej przez siebie „zależności przyczynowo - skutkowej” pomiędzy danym wskaźnikiem a kursem akcji. Postępowanie te podnosi rangę losowego doboru akcji do miana „specjalistycznego wykorzystania narzędzi inwestycyjnych”, co sprowadza się także do wzrostu uczucia pewności siebie i iluzorycznej wiedzy, mających zazwyczaj zgubne skutki przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych.

Write a comment

Comments: 0