Zastosowanie instrumentów pochodnych do zabezpieczenia portfela inwestycyjnego

    Poniższy artykuł ma na celu zaprezentowanie inwestorom giełdowym sposobów zabezpieczania swojego portfela inwestycyjnego z wykorzystaniem instrumentów pochodnych. Na praktycznych przykładach dokładnie omówione zostaną wybrane strategie hedgingowe.

   Znając już podstawową teorię na temat kontraktów terminowych i opcji, możemy wykorzystać swoją wiedzę w praktyce. A mianowicie zabezpieczając swój portfel inwestycyjny w okresie recesji gospodarczej. Do zabezpieczenia portfela inwestycyjnego posłużymy się trzema podstawowymi strategiami, pierwsza z nich dotyczyć będzie otwarcia krótkiej pozycji na kontrakcie futures, dwie kolejne natomiast będą bezpośrednio związane ze strategiami opcyjnymi.

PO CO ZABEZPIECZAĆ SWÓJ PORTFEL INWESTYCYJNY?

Każdy czujny inwestor powinien w okresie panującej na rynku niepewności pomyśleć o zabezpieczeniu swojego portfela inwestycyjnego. Możemy dokonać tego również gdy spółka, której jesteśmy udziałowcami przeżywa ciężki okres i nie jesteśmy pozytywnie nastawieni co do jej przyszłości. Podstawowe pytanie może jednak brzmieć: czy spodziewając się spadku ceny naszych akcji, nie prościej będzie je po prostu sprzedać? - otóż nie zawsze. Na podstawie przykładu postaram się zobrazować, dlaczego zabezpieczenie portfela inwestycyjnego jest operacją bardziej opłacalną finansowo niż zamknięcie wszystkich swoich pozycji i ich ponowne nabycie po określonym czasie.

 

Przykład nr I.

Załóżmy, że pewien inwestor posiada zdywersyfikowany portfel inwestycyjny, w skład którego wchodzi 20 spółek akcyjnych. Każda pozycja jest warta 5 000 zł, co daje łączną wartość portfela w wysokości 100 000 zł. Wszystkie dodatkowe informacje zawarte są w poniższej tabeli: 

Pewnego dnia inwestora doszły słuchy o poważnym zagrożeniu kryzysem gospodarczym, w związku z tym,  może on podjąć następująca działania:

a) sprzedaż wszystkich akcji z zamiarem ich późniejszego ponownego zakupu. Przy tej strategi największym kosztem inwestora będą prowizje zakupu oraz sprzedaży. Zakładając podstawową wartość prowizji 0,39% cena takiego zabiegu będzie następująca:

Jak widzimy łączne koszty operacji kształtują się na poziomie 780 zł. Ciężko jest jednak ocenić ten wynik bez możliwości odniesienia go do inne formy zabezpieczenia pozycji. Obliczmy więc jakie byłby koszty zabezpieczenia pozycji kontraktami futures:

Aby zachować pełny obiektywizm należy pamiętać o depozycie zabezpieczającym, który jest wymagany przy handlu na kontraktach terminowych futures. Zakładając poziom wymagalnego depozytu w wysokości 8%, jego wartość wynosiłaby 8000 zł (2500zł * 20 * 2 * 8%). Mimo rego realne koszty transakcji przy wyżej wymienionych prowizjach maklerskich wskazują na dużą przewagę pod względem cenowym zabezpieczeń przy użyciu instrumentów pochodnych.

 

DLACZEGO W PRAKTYCE TAK NIEWIELU INWESTORÓW ZABEZPIECZA SWOJE PORTFELE INWESTYCYJNE? 

      Choć strategie związane z zabezpieczaniem swojego portfela są szeroko opisywane, a wszystkie informacje na ten temat możemy znaleźć nawet w internecie na oficjalnej stronie Giełdy Papierów Wartościowych, to bardzo niewielu inwestorów stosuje te strategie w praktyce. Wynika to przede wszystkim z niewiedzy niektórych inwestorów giełdowych. Niektórzy nie odczuwają potrzeby korzystania z instrumentów pochodnych, przez co nie potrafią opisać ich struktury ani sposobów wykorzystania, to natomiast automatycznie eliminuje możliwość samodzielnego ułożenia samodzielnie strategi hedgingowej. Dobór odpowiedniej strategi i wszystkie niezbędne obliczenia są dość czasochłonne - co jest kolejnym powodem unikania tego typu zabezpieczeń przez inwestorów. Kolejny z powodów jest osadzony głęboko w psychice inwestowania. Ze względu na dużą pewność siebie, jesteśmy tak utwierdzeni w  swoich prognozach, że nie bierzemy pod uwagę możliwości ewentualnej pomyłki. Przez to zabezpieczenie portfela wydaje nam się być całkowicie zbędne. Choć powodów do unikania strategi hedgingowych może być dużo więcej, to warto dodać, że jednym z nich będzie na pewno prosta niechęć do "wydawania" pieniędzy na prowizje związane z derywatami. Nie jest żadną tajemnicą, że koszty - szczególnie premii opcyjnej są czasem względnie wysokie, co może całkowicie zniechęcić inwestora.

 

PODSTAWOWE STRATEGIE ZABEZPIECZANIA PORTFELA INWESTYCYJNEGO INSTRUMENTAMI POCHODNYMI 

1) Jako najbardziej przejrzystą, podstawową strategię zabezpieczenia  portfela inwestycyjnego uważam otwarcie krótkiej pozycji w kontrakcie terminowym futures. Na wykresie wygląda to następująco:

Widzimy, że przy odpowiednio zabezpieczonej krótkiej pozycji kontraktu futures, niezależnie od zmiany ceny ewentualna strata poniesiona z długiej pozycji na akcjach zostanie pokryta zyskiem z kontraktu futures  i odwrotnie. Wyniki przy użyciu krótkiej pozycji na kontrakcie w celu zabezpieczenia portfela możemy zobrazować w postaci przykładowej tabeli:

       Mimo łatwości i prostoty tej metody zabezpieczenia portfela inwestycyjnego sprawa wydaje się mocno komplikować w przypadku, kiedy w skład portfela danego inwestora wchodzi kilka spółek akcyjnych, na które ze względu na ich niską płynność nie istnieje możliwość zabezpieczenia się kontraktem terminowym. W takiej sytuacji inwestor ma możliwośc zabezpiczenia się na "indeks rynkowy" sprzedając kontrakt futures opiewający np. na indeks WIG20 - jeżeli względem niego liczyliśmy współczynnik beta dla danego waloru. O tym jak obliczyć współczynnik beta możecie dowiedzieć się tutaj. Załóżmy, że współczynnik beta naszych 2 małych spółek akcyjnych wynosi 1,2 oraz 1,4 a w skład portfela o wartości 10 000 zł wchodzi 30% spółki pierwszej oraz 70% spółki drugiej. Będziemy więc musieli na tej podstawie oszacować średnio ważony współczynnik beta, który obliczymy w następujący sposób: 1,2*30%+1,4*70%= 1,34. Tak obliczony współczynnik beta naszego portfela użyjemy do obliczania wymaganej liczy kontraktów, która jest nam potrzebna do zabezpieczenia portfela inwestycyjnego. Wzór jest następujący:

Wiemy jak wyznaczyć wartość portfela oraz jego wartość, która jest stosunkiem ceny i liczby wszystkich wchodzacych w jego skład akcji. Wymagany stopień zabezpieczenia portfela zapisujemy najczęściej w procentach. Warto przy tym dodać, że inwestor nie musi zabezpieczać swojego portfela w 100%, może zrobić to np. w 50% lub nawet tylko 20%. Wartość kontraktu na indeks jest ceną indeksu razy jego mnożnik.

 

Przykład nr 2, 

Załóżmy, że w skład portfela danego inwestora wchodzą 2 spółki akcyjne, udział spółki A oraz spółki B w portfelu wynoszą po 50%. Beta spółki A wynosi 0,9 natomiast beta spółki B jest równa 1,5. Wartość portfela to 40 000 zł. Cena indeksu wynosi 2 400zł a mnożnik kontraktu terminowego na indeks jest rówy 10. Inwestor chce zabezpieczyć 100% swojego portfela na okres 3 miesięcy gdyż przewiduje zbliżająca się na besse na rynku. Ilość kontraktów, z których powinien korzystać inwestor obliczymy za pomocą wzoru, obliczając wczeniej, że średnio ważona beta portfela jest równa 1,2.

Inwestor więc, chcąc zabezpieczyć całkowicie swój portfel inwestycyjny powinien sprzedać dokładnie 2 kontrakty terminowe futures na indeks rynkowy. Pamiętajmy przy tym, że wynik może nie być liczbą całkowitą i wynieść np. 1.2 co oznacza, że 1 kontrakt terminowy będzie niewystarczający do zabezpieczenie całego portfela inwestycyjnego, natomiast sprzedaż 2 kontraktów będzie skutkowała zbytnim zabezpieczeniem portfela, przy czym inwestor będzie zarabiał na spadku ceny akcji waloru podstawowego oraz tracił na wzroście ceny akcji tegoż waloru.

 

2. Strategia protective put, która polega na zakupie przez inwestora opcji sprzedaży w celu zabezpieczenia swojego portfela inwestycyjnego. Na wykersie strategię tą możemy nakreślić następująco: 

protective put

Wykres mówi nam, że maksymalna strata jaką może ponieść inwestor jest równa premi opcyjnej, którą nabywca opcji musi zapłacić, każdy zysk z akcji będzie również pomniejszony o tą premię. Jaka jest więc podstawowa różnica między strategią opartą na sprzedaży kontraktu a strategią opartą na zakupie opcji sprzedaży? Otóż inwestor, który zabezpiecza się kontraktem terminowy, jest całkowicie niepewny otoczenia, i nie może przewidzieć żadnego wariantu zachowania się ceny jego akcji, w związku z tym, chce on przeczekać określony okres bez straty, akceptując tym samym brak możliwości osiągnięcia jakiegokolwiek zysku. Nabywca opcji sprzedaży natomiast, choć również niepewny przyszłości, uważa, że akcje zachowają się w przyszłości bardzo impulsywnie, cechując się silnym spadkiem lub silnym wzrostem. dlatego też chce aby ewentualna strata była jak najmniejsza (a co najważniejsze możliwa do ustalenia w chwili zakupu opcji sprzedaży) a w przypadku silnych wzrostów inwestor ten będzie mógł osiągnąć zysk, który zostanie jedynie pomniejszony o premię opcyjną.

3. Strategia covered call, polegająca na sprzedaży opcji kupna (short call) w celu zmniejszenia naszych ewentualnych strat z spadku cen akcji o wyznaczoną kwotę - godząc się tym samym na ograniczony maksymalny poziom zysku. Warto przy tym pamiętać, że przy ustalaniu liczby opcji potrzebnej do zabezpieczenia pozycji, korzystamy z tego samego wzoru, którego używaliśmy do ustalaniu liczby kontraktów w strategi hedgingowej.

covered call

Strategię tą możemy wykorzystać przewidując delikatne zmiany cen akcji na giełdzie - niezależnie od tego, czy będzie to wzrost czy spadek cen naszych akcji. Zysk osiągniemy wtedy, kiedy cena akcji po określonym terminie nie zmieni się, lub wzrośnie - pamiętajmy, że nasz zysk jest w tym przypadku ograniczony (sytuacja analogicznie odwrotna do strategii protectiv put) i wynosi otrzymaną premię opcyjną od nabywcy opcji. Stracimy natomiast wtedy, gdy cena akcji  spadnie bardziej niż wynosi nasza premia. Strata będzie wynosiła stratę z długiej pozycji w akcjach pomniejszoną o otrzymaną premię opcyjną.

 PODSUMOWUJĄC 

        Podstawową zaletą instrumentów pochodnych jest zdolność zmiany ryzyka oraz przewidywanych stóp zwrotu z inwestycji zgodnie z naszymi preferencjami. Możemy więc zmniejszyć ryzyko z inwestycji zmniejszając tym samym możliwą stopę zwrotu lub odwrotnie. Pamiętajmy, że nie ma możliwości zmniejszenia ryzyka z inwestycji przy jednoczesnym wzroście oczekiwanej stopy zwrotu. Zabezpieczając się instrumentami pochodnymi możemy skorzystać z trzech podstawowych strategi.

1) Strategię polegającą na sprzedaży kontraktu futures możemy wykorzystać w sytuacji, w której czujemy niepewność w stosunku do przyszłości, nie potrafiąc ocenić czy zmiana cen na rynku będzie delikatna czy gwałtowna, ani jaki będzie jej kierunek.

2) Strategię "protective put" polegającą na nabyciu opcji sprzedaży wykorzystać możemy, gdy jesteśmy skłonni prognozować gwałtowną zmianę cen na rynku, zakładając, że istnieje większa szansa na ich wzrost niżeli na spadek. Pamiętając, że możliwość straty będzie ograniczona kosztem  pomniejszonego o premię ewentualnego zysku.

3) Ze strategii "covered call", która polega na sprzedaży opcji kupna, skorzystać możemy gdy mimo niepewności, jesteśmy skłonni zakładać stabilność cen w przyszłości. Godząc się przy tym na  ograniczony zysk, którego możliwą alternatywą jest pomniejszona o premię strata.

Write a comment

Comments: 5
  • #1

    Altus (Sunday, 30 March 2014 19:19)

    Ribi, w strategii 2 i 3 ja inaczej zrobiłbym wykresy.

    Zrobiłbym to tak, że pierwsza oś to cena akcji, a druga to wartość akcji.

    Pierwsza prosta to by była linia wartości akcji bez zabezpieczenia, a druga wartość akcji z zabezpieczeniem. Pierwsza byłaby taka sama na obu wykresach. Miała by postać funkcji liniowej y=x.
    Druga byłaby krzywą i w pierwszej strategii miała by postać y=x-4 (zakładając 4-procentową premię opcyjną przy cenie waloru 100 zł. ) z małą różnicą, że na lewo od poziomu 96 zł była by linią poziomą. Drugą krzywą (w sensie prostą z zabezpieczeniem) w drugiej strategii sam "opracuj". :D

    Mam nadzieję, że rozumiesz. W przeciwnym razie będę musiał to narysować w Paintcie, a od patrzenia na ten rysunek będą płonąć oczy! :D

  • #2

    Altus (Sunday, 30 March 2014 21:11)

    Chciało mi się.

    http://prntscr.com/35jvi0 - kupno opcji sprzedaży
    http://prntscr.com/35jvvj - sprzedaż opcji kupna

    Oraz: http://prntscr.com/35jw3u - kupno opcji kupna
    http://prntscr.com/35jwcy - sprzedaż opcji sprzedaży

    Założenia:
    Cena akcji - 100 zł
    Premia opcyjna - 4% (4 zł)
    Stopa zabezpieczenia - 100% (całość posiadanych akcji)

    Pozdrawiam,
    Altus

  • #3

    Altus (Sunday, 30 March 2014 21:14)

    Aha, pozioma oś to cena akcji, a pionowa to wartość akcji, czyli zsumowana wartość pozycji akcyjnych i opcyjnych (np. w przypadku posiadania opcji sprzedaży - wartość akcji nie spadnie poniżej poziomu CenaSprzedaży - PremiaOpcyjna, w tym wypadku 100 zł - 4 zł, tj. 96 zł. )

  • #4

    Danny (Sunday, 30 March 2014 22:19)

    Fajny wpis - czekam na dokładniejsze wyjaśnienie opcji.
    Altus - a przy Twoim linku do kupna opcji sprzedaży wartośc opcji nie powinna rosnąć przy spadku ceny akcji? Bo o ile dobrze rozumiem, to jest krótka pozycja, a z Twojego wykresu wynika, że wraz z wzrostem ceny akcji rośnie wartość tej pozycji nastawionej na spadki. Będę wdzięczny za wyjaśnienie.
    Pozdrawiam

  • #5

    Altus (Sunday, 30 March 2014 22:50)

    Posiadanie opcji sprzedaży uprawnia Cię do sprzedaży na określonym poziomie. Gdy cena akcji spadnie poniżej tego poziomu to realizujesz opcję. Dlatego linia wartości akcji wraz z zabezpieczeniem nie spada poniżej pewnego pułapu. To zabezpieczeniem przed spadkiem. Kosztem jest premia opcyjna.

    Jeśli kurs spółki rośnie to wartość akcji również rośnie - tak samo jak cena akcji z tym, że trzeba odliczyć premię opcyjną za zabezpieczenie. ;)