Analiza przyczynowo - skutkowa przy użyciu metody stochastycznej.

          Jakiś czas temu pisałem w analizie wstępnej przedsiębiorstwa o możliwości wykorzystania analizy przyczynowo - skutkowej - deterministycznej lub stochastycznej. Dzisiaj postanowiłem skupić się na zagarnieniu metody stochastycznej (bardziej zaawansowanej) przy wykorzystaniu złożonych narzędzi statystycznych. Z tego względu tą publikacje uznać można za artykuł z serii "dla bardziej wprawionych".

       Czym więc jest analiza analiza przyczynowo - skutowa? Otóż jest to analiza na podstawie, której za pomocą narzędzi statystycznych lub matematycznych możemy ocenić jak zmieni się dana zmienna objaśniana (np. zysk netto w przedsiębiorstwie), gdyby zmienne objaśniające (np. wartość aktywów, zadłużenie, zapasy itp.) kształtowały by się na innym poziomie - i czy analizowane zmienne objaśniające mają jakikolwiek wpływ na wartośc zmiennej objaśnianej. Chociaż to wszystko może z początku wydawać się dość przerażające to mam nadzieje, że po przeczytaniu tego artykułu wszystko stanie się dla was dużo prostsze, zrozumiałe i przede wszystkim możliwe do przeprowadzenia w praktyce.

     Aby zająć się tym rodzajem analizy w praktyce posłużę się prostymi przykładami. 

 

Jak wybrać zmienne objaśniające do modelu?

        Zakładając, że chcemy zbadać jaki wpływ mają dane finansowe na kształtowanie się zysku netto przedsiębiorstwa (Zysk netto będzie więc jedyną zmienną objaśnianą), powinniśmy ustalić, które dane finansowe powinniśmy uwzględnić w naszym modelu.  Zrobić to możemy na dwa sposoby.

1) Pierwszy sposób polega na intyicyjnym doborze zmiennych objaśniających, które wg odczuć badacza są powiązane z zyskiem netto. Możemy wieć ustalić, że będą to: Przychody ze sprzedaży, wartość aktywów, zadłużenie.

2) Z artykułu poświęconego korelacji liniowej  wiemy, że powiązanie dwóch zmiennych możemy zbadać statystycznie. Posłużmy się więc współczynnikiem korelacji aby ustalić, których zmiennych użyjemy w modelu, zakładając, że wybierzemy tylko te z współczynnikiem determinacji (współczynnik korelacji podniesiony do kwadratu) przewyższającym 0,5.

      Wg. Naszego kryterium do dalszego etapu zakwalifikowało się 5 wielkości finansowych, których współczynnik determinacji przekroczył 0,5. Przy czym korelacja ujemna oznacza, że wybrane dane finansowe np. aktywa trwałe zmieniają się w odwrotnym kierunku do zysku netto.

 

Analiza przyczynowo - skutkowa z wykorzystaniem metod stochastyczych z jedną zmienną objaśniającom

    Do tego zabiegu użyjmy jednej wielkości finansowej wyselekcjonowanej z poprzedniego przykładu, która cechuje się dość najwyższym współczynnikiem determinacji. Widzimy, że będą to aktywa trwałe przedsiębiorstwa. Za pomocą funkcji "REGLINP" w excelu powinniśmy zaznaczy teraz wartości aktywów trwałych na przestrzeni 4 analizowanych okresów oraz wartości zysku netto, wpisując 1 w wartości "stała" i "statystyka". Pamiętając, że zmienna objaśniana (w tym wypadku będzie to zysk netto) oznaczona jest literką Y natomist zmienna objaśniająca (aktywa trwałe) X.

       Na podstawie danych: aktywów trwałych i zysku netto, mogliśmy stworzyć powyższy model. Do czego będzie nam on potrzebny w praktyce? 

    Załóżmy, że w roku 2014 aktywa trwałe przyjmą wartość 10 000zł. Na tej podstawie możemy oszacować przewidywaną wartość zysku netto za ten rok wykorzystując powyższy model. 

Zysk netto = 5780 - 0,52 * 10 000.

    Statystycznie zysk netto za rok 2014 będzie więc wynosił ok. 580 zł.

 

Analiza przyczynowo - skutkowa z wykorzystaniem metody stochastycznej z wieloma zmiennymi objaśniającymi

    załóżmy więc, że w badaniach posłużymy się takimi danymi jak aktywa trwałe oraz zobowiązania krótkoterminowe. Na początku przedstawię wartości tych danych, którymi posłużymy się do obliczeń.

     Warto dodać, że funkcja REGLINP wykorzystywana do naszych obliczeń to nic innego jak model najmniejszych kwadratów (MNK) wykorzystywany głównie w ekonometrii. Wykorzystując dane w wyżej zamieszczonej tabeli za pomocą funkcji REGLINP w Excelu otrzymamy poniższy model.

mnk

       Wykorzystując owe równanie załóżmy, że spółka ogłosiła prognozę finansową na zobowiązania krótkoterminowe w roku 2014, które mają osiągnąć 2000, natomiast aktywa trwałe w tym samym okresie powinny spaść do 5000. Obliczmy jakiego zysku netto może spodziewać się analizowane przedsiębiorstwo:

Zysk netto = 5622,41 + 0,04023 * 2000 - 0,50345 * 5000

Przewidywany zysk netto będzie więc równy: 3185,63 zł .

 

       Chociaż wykorzystane narzędzie opiera się jedynie na statystyce, to można z powodzeniem używać go do analizy w przedsiębiorstwie. Na podstawie modelu stochastycznego jako kierownictwo przedsiębiorstwa możemy także ocenić czy zwiększając zadłużenie statystycznie zwiększymy czy zmniejszymy wartość generowanego zysku netto lub jaka będzie najodpowiedniejsza struktura aktywów w firmie (dominacja aktywów trwałych lub obrotowych).

 

            

Przykładowe zadanie z wykorzystaniem regresji liniowej
Zadanie polega na obliczeniu przychodów ze sprzedaży metodą MNK na rok 2006. Wszelkie obliczenia zostały dokładnie wyjaśnione. W komentarzach chętnie odpowiem na wszystkie ewentualne pytania. Arkusz 1 to zadanie z jedną zmienną objaśniającą, natomiast arkusz 2 to zadanie z dwiema zmiennymi objaśniającymi.
arkusz MNK.xlsx
Microsoft Excel Table 12.4 KB

Write a comment

Comments: 10
  • #1

    Bennz91 (Monday, 17 March 2014 12:22)

    Dzięki Ribi! :) Ale dalej mam niestety pewny problem... :\ Na kalkulatorze finansowym wszystko ładnie wychodzi, ale niestety excelem nie umiem się tak dobrze posługiwać... Excel podpowiada mi, czy chcę w rubryce "stała" i "statystyka" dać "prawda", czy "fałsz". Co powinienem wybrać? Czy olać to całkiem? Jak tam nic nie wpisuję, to wyskakuje mi sama beta, a nie całe równanie regresji liniowej (czyli to najważniejsze :-\ ).

  • #2

    Bennz91 (Monday, 17 March 2014 12:50)

    Aha, a jak daję "prawda" albo "fałsz" to wyskakuje też sama beta, albo słynne "#ARG!" lub "NAZWA?" ;p

  • #3

    Paweł Węgrzyn (Monday, 17 March 2014 15:58)

    Rubryka "stała" i "statystyka" wpisz 1. Druga sprawa to fakt, że wyskakuje Ci sama beta :).
    Otóż wykorzystując ten sposób wyznaczania modelu regresji w komórce pojawi się sama beta, a żeby otrzymać cały model (załóżmy dla 1 zmiennej objaśniającej) powinieneś zaznaczyć komórkę z betą, oraz komórkę z nią sąsiadującą (o 1 w prawo) kursorem wcisnąć na miejsce, w którym wprowadza się tekst i równocześnie nacisnąć lewy ctr+ lewy shift + enter. Powinno wyświetlić się całe równanie :)/

  • #4

    Bennz91 (Monday, 17 March 2014 16:42)

    Coś wyskoczyło, ale nie wygląda to jak równanie regresji... Ewentualnie jak wynik równania regresji. A chodzi mi o to, żeby pojawił się jakiś wzór w postaci y=a+bx. Betę już mam, ale ciągle brakuje jeszcze tej alfy. Znasz może jeszcze jakieś inne sposoby, bo ten nie do końca działa (jakby co to korzystam z Excela 2013)? :)

  • #5

    Paweł Węgrzyn (Monday, 17 March 2014 17:18)

    Wspomniane przez Ciebie a jest w modelu MNK nazywane B0. Pod publikacją załączyłem przykładowe zadanie, które może rozwieje wątpliwości co do tego, jak powinniśmy tworzyć model. W razie czego pytaj śmiało, postaram się pomóc :).

  • #6

    Bennz91 (Monday, 17 March 2014 17:44)

    Ahaaaaa rozumiem!!!! Czyli jak zaznaczę tę rubrykę obok i wciskam Ctrl+Shift+Enter to to jest nasza szukana alfa (albo B0)!

    Sprawdziłem na kalkulatorze finansowym - zgadza się! :D

    Dzięki wielkie!! Już będę wiedział jak tworzyć model regresji liniowej w Excelu dla jednej zmiennej objaśniającej :) Mógłbyś wrzucić taki sam plik tylko, że np. z dwoma zmiennymi objaśniającymi? Byłbym bardzo wdzięczny! :)

  • #7

    Paweł Węgrzyn (Monday, 17 March 2014 17:59)

    Bardzo się ciesze, że mogłem pomóc! W obecnie załączonym zadaniu, arkusz drugi to zadanie z dwiema zmiennymi objaśniającymi, powodzenia!

  • #8

    Benjamin (Monday, 17 March 2014 18:17)

    Dzięki :) Już wszystko jasne! Nareszcie umiem to zrobić w Excelu :D

    A wiesz może, czy istnieje jakaś możliwość, żeby obliczyć B1 i B2, jeżeli kolumny/wiersze nie sąsiadują ze sobą? (np. jeżeli zmienna objaśniająca X1 mieści się w wierszu A1:A10; a zmienna objaśniająca X2 od D1:D10)? Czy trzeba najpierw skopiować poszczególne kolumny/wiersze tak, aby sąsiadowały ze sobą (w sensie np. A1:B10)?

  • #9

    Paweł Węgrzyn (Monday, 17 March 2014 18:32)

    Można przy wybieraniu zmiennych objaśniających przytrzymać przycisk "lewy ctr" i zaznaczać wybrane dane, nawet te nie sąsiadujące ze sobą. W mojej wersji excela taka operacja nie jest jednak możliwa, dlatego kopiuje je do wiersza/kolumny obok siebie.

  • #10

    Benjamin (Monday, 17 March 2014 18:58)

    No właśnie też tak próbowałem, ale wyskakuje okienko z jakimś błędem :\ No to nic, trzeba kopiować :)

    Jeszcze raz wielkie dzięki! :)